AYDINLATMANIN KISA TARİHİ

Ottoman is coming

Tespih lighting

AYDINLATMANIN KISA TARİHİ
Işık insanlığın başlangıcından beri ona eşlik eden ve tamamlayan bir kavramdır. Işığı yönlendiren aydınlatma sistemlerini ise ev, ofis, dükkan, okul gibi birbirinden farklı pek çok mekanda kullanıyoruz. Aslında bu bağlamda aydınlatmanın değişimine ve dönüşümüne de tanıklık etmiş oluyoruz.
İlk çağda insanlar orman yangınları ve yıldırımlardan ölesiye korkarken, sonraları ondan yararlanmayı akıl ettiler. Ateş serbest kaldığında bir tehlike, kontrol altına alındığında ise gerçekten mucizeydi. Ateş yalnızca av ganimetlerini pişirmek için değil, mağara duvarlarına resim yapmak için ışık sağlama amacıyla da kullanılıyordu. Bu sayede ışık gündüzlerden çalınıp gecelerin de yardımcısı olmaya başladı ve ateş uzun yıllar kutsal bir güç olarak anıldı.
Sonraları hayvanlarının yağının ateşte yandığını fark eden insanlar, ışığın devamlılığını sağlamak için bu yöntemi kullandı. Haznesi taş ve balçıktan olan, hayvan kılından yapılmış fitillere sahip, hayvan yağları yakılan lambalar icat edildi. Arkeolojik çalışmaların neticesine bakılırsa ülkemiz tarihinde susam, balık ve zeytin yağları da aydınlatmada yakıt olarak kullanılmıştır. Devamında ise yine çeşitli hayvansal maddelerin kullanımıyla, bugün dahi farklı ebatlarda ve şekillerde hayatımızda yerini koruyan mumlar tasarlandı. Mumlar taşınması kolay ışığı ise bol bir ürün olmasına karşın hava koşullarından kolayca etkilendiği için açık hava kullanımına uygun değildi.
M.Ö. 2000’li yıllarda cam işçiliğinin başlamasıyla aydınlatma alanında da yeni bir çağa geçildi. Metal hazneli, yakıtı petrol ve türevi olan kandiller ve lambalar elden ele yayılmaya başladı. 18. yüzyılın sonlarında ise sanayileşen ülkelerde gaz lambasının kullanımı yaygınlaştı. Uzun insanlık tarihi ele alındığında, ülkemizde kullanılan modern aydınlatma aygıtlarının çok yeni olduğunu söyleyebiliriz. Günümüzde floresan, LED, mum ve avize gibi birbirinden farklı araçlarla aydınlatma sağlanmaktadır. Gelecekte aydınlatmada ne gibi yenilikler olacağı bilinmez ancak Güneş sistemi hayatımızda olduğu sürece ışığın asla kesilmeyeceği emin olunan tek şeydir…

Bora ÇAKILKAYA

bora@p-arch.com